Nhà trình tường của người Tày ở Lạng Sơn

Để hoàn thiện một ngôi nhà trình tường cần đòi hỏi sự tỉ mỉ từ khâu làm móng nhà. Và thông thường, móng sẽ được đào sâu khoảng 1 mét rồi kè bằng đá cùng với chất kết dính là đất trộn nhuyễn lên. Vật liệu chính để làm tường nhà vẫn là đất sét, đất cao lanh hoặc đất thịt dưới chân núi đá vôi.

Sau khi làm móng là công đoạn đắp đất thành tường. Trước tiên phải làm chiếc khuôn bằng gỗ rồi sau đó cào đất núi vào thúng, sàng đổ vào khuôn gỗ ván, rồi cầm chày gỗ thay nhau giã cho tới khi đất kết dính lại, sao cho việc tháo khuôn không thể rơi ra được. Thực hiện xong tầng thứ nhất sẽ tiếp tục tháo khuôn gỗ đặt tiếp tầng thứ hai, mỗi lượt tầng cao khoảng 50 - 70 cm. Đất giã nhuyễn bao nhiêu thì tường sẽ càng lâu bền bấy nhiêu. Tường đất thường sẽ cao 5 - 6 lượt tầng ván khuôn, thậm chí lên tới 7 - 8 tầng khuôn.

Sau khi kết thúc việc trình tường xung quanh, lấy gỗ làm khung nhà thì cần quan tâm tới hệ thống cột gỗ để phân chia các phòng. Ngôi nhà trở nên trang nhã nhờ lớp bôi quét sau khi bên ngoài tường mài nhẵn. Mái nhà thì được lợp bằng ngói âm dương. Nhà trình tường Lạng Sơn luôn được xây bao bọc kín đáo không như cách xây dựng của bất kỳ kiểu nhà nào. Vì thế vào màu hè ở đây rất mát mẻ nhờ có hệ thống thông gió, cách nhiệt nhưng mùa động lại rất ấm cúng.

Nhờ sự khéo léo và tỉ mẩn của đôi tay người Dao Tiền, những bức tường bằng đất càng trở nên vững chãi và chắc chắn để đảm bảo an toàn khi sinh sống. Nét độc đáo trong kiến trúc ngôi nhà trình tường Lạng Sơn còn được thể hiện ở khuôn mẫu thống nhất. Nghĩa là dù nhà to hay nhỏ thì đều có sự thống nhất ba gian và hai cửa bao gồm: Một cửa chính giữa nhà, một cửa phụ đầu hồi bên trái, hoặc bên phải để ra chuồng trâu, chuồng lợn ở đằng sau. Ngoài ra, còn có thêm 2 cửa sổ bên trái, bên phải lối ra vào, 1 cửa sổ ở gian bếp.

Dù bề ngoài kiến trúc những ngôi nhà trình có vẻ khá đơn giản thế nhưng nó lại đòi hỏi sự công phu và thời gian để hoàn thiện. Ở khoảng những năm 50, 60 thế kỷ trước, việc hoàn thiện nhà trình tường gần như thủ công bằng sức người bởi giao có thể nói kỹ thuật ngày đó còn nhiều khó khăn và chưa phát triển như bây giờ. Thế nhưng có một sự thực rằng người dân ở đây rất đoàn kết với nhau, kể cả làng xóm cũng thường ngồi bàn bạc, chung sức nhau để xây dựng những ngôi nhà liền kề, chung tường nhà với nhau.